به بهانه سونامی اخیر اندونزی: چه عواملی در شکل گیری و تشدید سونامی دخیل هستند؟

همونجوریکه شایدً در اخبار روزای گذشته شنیدین، جزیره سولاوسی اندونزی حدود دو هفته پیش تماشاگر وقوع زلزله ۷٫۵ ریشتری بود که بعد اون، امواج ۶ متری سونامی سواحل این جزیره رو درنوردیدند و به گزارش سازمان ملل متحد، ۲۰۰۰ کشته و هزاران زخمی و مفقود بر جای گذاشتن.

مقامات کشور اندونزی بازم در حال محاسبه خسارات و جمع آوری آمار آسیب دیدگان هستن و با در نظر گرفتن اطلاعات به دست اومده، به نظر می رسه دست کم ۷۴ هزار نفر از اهالی سولاوسی باید تا آینده نامعلوم در چادرهای امدادی زندگی کنن.

اما پدیده سونامی چیجوری شکل میگیره و به چه دلیل کشوری مثل اندونزی در روبرو شدن با این بحران همیشه بیشترین آسیب رو می بینه؟

سونامی به زبون ساده لرزش شدید آب دریا هستش که به دلیلای زیادی مانند زمین لرزهای بستر آب یا انفجار حاصل از فعالیتای آتشفشانی زیر دریا به وجود میاد. این پدیده بعد به شکل امواج بزرگ به سواحل رسیده و ویرانی به بار می آورد.

جالبه بدونین که سونامی یه واژه ژاپنیه و در فارسی، از واژه «غریاله» (در گویش بومی بوشهر و سواحل جنوبی کشور) واسه توصیف پدیده مشابهی که در خلیج فارس به وقوع می رسه، استفاده می شه.

در جواب به سؤال دوم هم باید گفت عواملی مانند جنب و جوش صفحات سنگ کره، ساختار خط ساحلی، گروه های مردمی ضعیف و سیستم اخطار زودتر از موعد معمولی به درد نخور، بیشترین اثر رو در افزایش تلفات و خسارات حاصل از سونامی در اندونزی دارن.

در ادامه کمی بیشتر به عوامل تشکیل و شدید شدن سونامی می پردازیم. با سایت ما همراه باشین:

صفحات سنگ کره زمین

سنگ کره زمین به عنوان خارجی ترین لایه سیاره ما، از چند صفحه چسبیده به هم تشکیل شده که این صفحات با لغزش روی لایه زیرین (گوشته) با همدیگه برخورد می کنن و موجب پدیده فرورانش رو می شن.

قوی ترین زلزله های زمین معمولاً به دلیل بروز پدیده فرورانش اتفاق می افتن

فرورانش وقتی اتفاق میفته که یکی از صفحات به زیر صفحه دیگه رفته و موجب ایجاد ناهمواری می شه. وقتی که این اتفاق بین صفحه اقیانوسی و صفحه خشکی بیفته، صفحه اقیانوس به زیر صفحه خشکی رفته و چاله بوجود میاره. این روند با زمین لرزهای قدرتمندی همراه س که می تونن در آخر موجب بروز سونامی شن.

داغون کننده ترین زلزله های زمین هم معمولاً به دلیل بروز پدیده فرورانش اتفاق می افتن؛ مثلا در سال ۲۰۰۴ میلادی فرورانش در ساحل سوماترای اندونزی باعث ایجاد زمین لرزه ای به بزرگی ۹٫۱ ریشتر و سونامی بزرگی شد که در کشورها و جزایر اقیانوس هند، جون بیشتر از ۲۵۰ هزار نفر رو گرفت.

اما حرکت صفحات اصلی تنها عامل بروز سونامی نیس و در هر صفحه، ریز صفحات دیگری هم وجود دارن که در بعضی موارد، مانند همین مورد گذشته در اندونزی، موجب بروز زلزله و سونامی می شن. اینم بگیم که حرکت این ریز صفحات در خشکی، با ایجاد درها و رودخانه ها همراه میشه.

ساختار بستر دریا شکل امواج سونامی رو تعیین می کنه

عامل مهم دیگری که در شدت سونامی مؤثره، ناهمواریا و شکل بستر دریا (اقیانوس) بوده که اثر مستقیمی روی سرعت امواج سونامی داره.

امواج سونامی در اعماق اقیانوس با سرعتای سرسام آور ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر در ساعت حرکت می کنن

زلزله های قوی به وجود اومده به وسیله پدیده فرورانش، در اول حجم بزرگی از آب رو به بالا پرتاب می کنن، این مقدار آب هنگام پایین اومدن تکانه زیادی داشته و حتی ممکنه به زیر سطح اقیانوس بره. اینجور پدیده ای باعث می شه امواج قوی زیر سطحی با سرعت بسیار بالا به دور و بر فرستاده شن. البته ارتفاع بخش بالایی این امواج در سطح آب خیلی خیره کننده نیس و به یه متر هم نمی رسه.

اما این امواج قوی در اعماق اقیانوس با سرعتای سرسام آور ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر در ساعت حرکت می کنن و با انرژی بسیار بالا به سواحل نزدیک می شن. امواج سونامی با نزدیک شدن به آبای کم عمق، سرعت خود رو از دست میدن اما به ارتفاعشان اضافه شده و تا ۵ الی ۱۰ متر از سطح آب ارتفاع می گیرن.

سواحل جزیره سولاوسی اندونزی هم به دلیل عمق زیاد در نزدیکی خط ساحلی و شیب  تند، واسه بالاترین درجه گیری امواج و شدید شدن قدرت سونامی مناسب هستن و بخاطر این پدیده مورد بحث، خسارات زیادی رو به این مناطق وارد می کنه.

رفتن به مناطق مرتفع، بهترین راه فرار از سونامی

واسه آدمایی که در نزدیکی سواحل زندگی می کنن، هنگام بروز زلزله بهترین کار حرکت به سمت نواحی مرتفع تره. البته در واقعیت شرایط تا حدودی سخت تر می شن.

مثلا جزایر هاوایی و کشور ژاپن به سیستمای اخطار زودتر از موعد معمولی موثر و پیشرفته ای مجهز هستن که با اعلان خطر به موقع، فرصت مناسب واسه تخلیه شهروندان رو در اختیار سازمانای امدادی قرار میدن.

شبکه اخطار سونامی اندونزی با فرستادن اس ام اس شهروندان رو از خطر باخبر می کنه

اما در کشوری مانند اندونزی که زیرساختای ارتباطی ضعیفی داشته و در مناطق جور واجور اون مردم به زبانای متفاوتی سخن می گن، شرایط سخت تر می شن. هرچند پس از بحران سال ۲۰۰۴، جامعه جهانی تلاشای بسیاری واسه بهتر شدن شبکه پیش اخطار سونامی در این منطقه انجام داد.

با دریافت کمکای بین المللی، شبکه اخطار سونامی اندونزی حالا به ۱۳۴ موج سنج و ۲۲ شناور (بویه) وصل به بستر مجهز شده که خطرات رو با به کار گیری ۵۵ آژیر در نواحی جور واجور و هم اینکه فرستادن اس ام اس، به اطلاع شهروندان میرسونه.

البته هزینه های به کار گیری سیستم مورد بحث در دراز مدت واسه دولت اندونزی بالا بوده و مثلاً خرید هر شناور ۲۵۰ هزار دلار و نگهداری هرساله از هرکدوم ۵۰ هزار دلار خرج به خزانه این کشور تحمیل می کنه.

از طرف دیگه بودجه سه نهاد اصلی مسئول مدیریت بحران زلزله و سونامی در اندونزی دچار کاهش زیادی شده و ناهماهنگیای داخلی واسه تقسیم وظایف هم بر حجم مشکلات اضافه کرده.

سیستمای اخطار سونامی در پیشگیری از افزایش خسارات موفقن؟

سونامی دو هفته پیش در اندونزی نشون داد مدل سازیای الان از چگونگی رفتار سونامی، هنوز خیلی ساده و ناکارآ هستن و در محاسبه چند عامل جور واجور مانند بروز زلزله های چندگانه، ضعیف عمل میکنن.

از طرفی باید گفت که هیچ سیستم پیش اخطاری نمی تونه جلوی خسارات و صدمات به وجود اومده به وسیله زلزله و سونامی به سکونتگاه های آدم رو بگیره؛ با این وجود یه سیستم اخطار زودتر از موعد معمولی قابل اعتماد در کنار شبکه اطلاع رسانی قوی، امکان نجات جون افراد بیشتری رو جفت و جور کرده و از بروز فجایع انسانی تا حد زیادی پیشگیری می کنه.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *