دانلود مقاله تحقیق پایان نامه

پایان نامه درباره روابط خانوادگی، روابط انسانی

هدیه عطایایی است که شخص برای ایجاد دوستی و یا ازدیاد دوستی بذل می نماید. [do_widget id=kl-erq-2]
از امام صادق (ع) در این زمینه روایتی نقل شده است که هدیه را به 3 قسم تقسیم فرموده اند:
الف) هدیه مکافأه
این قسم عبارت است از هدیهای که انسانها برای ایجاد مهر و محبت یا برای ابراز علاقهمندی و یا تلافی و جبران محبت دیگری، به او میدهند. این نوع هدیه در همه جوامع رواج دارد و عقل نیز آن را یک سنّت حسنه می داند.
با توجه به تأثیرات اعجاب انگیز هدیه در روابط انسانی، در بسیاری از موارد، همچون دارویی التیام‏بخش، ناراحتیها و نابسمانهای خانوادگی را درمان نموده و به مقدار قابل ملاحظهای مشکلات انسانی را که حاصل ارتباطات سوء و اعمال ناشایست خانوادگی و یا عصبانیت های مفرط است حل می‏کند و جلوی متلاشی شدن خانواده را میگیرد و به حّدی مشکل گشاست که گاهی هیچ دلیل و منطقی در حّل مشکلات لاینحل به پای آن نمیرسد و باحّل این معضلات اجتماعی، زمینه را برای ایجاد یک زندگی آرام و سالم، همراه با روابط عاطفی عمیق در بین اعضای خانوادهها فراهم می نماید. و باید گفت آنچه در روایات از معصومین مورد ترغیب و تشویق قرار گرفته این نوع هدیه است.
ب) هدیه مصانعه
مصانعه مصدر باب مقاعله از ریشه “صنع” به معنی مشارکت در ساختن است، ولی در اصطلاح به معنای سازش و تبانی طرفین برای حصول امری که منع قانونی دارد است. با این بیان می توان گفت: این نوع هدیه، به قصد رسیدن به امر باطل و به صورت رشوه انجام می پذیرد که بعلّت مشتمل بودن بر قصد حرام و ترتب اثر حرام مورد نهی شدید شارع مقدّس قرار گرفته است.
روایاتی که در نهی هدیه وارد شد و آن را متصف به صفت غلول سحت می کنند، همگی ناظر بر این نوع هدیه است؛ زیرا همانگونه که از کلمه ((مصانعه)) بر می آید، معمولاً در صورتی این نوع هدیه داده می شود که هدیه دهنده به قصد ابطال حق و حصول باطل و یا زیرپا گذاشتن قانون و یا برای مقاصد غیرقانونی اش میدهد که در این ویژگی، درست شبیه رشوه و یا خود رشوه است که تنها در اسم با یکدیگر متفاوتند که البته تغییر نام، تأثیری در تغییر ماهیّت اشیاء و احکام آنها نخواهد داشت.
این نوع هدیه معمولاً در مراکز و مؤسسات سازمان هایی که مسؤلیتهای حکومتی دارند، صورت می‏گیرد، برخلاف نوع اول عموماً برای تعمیق روابط خانوادگی و خویشاوندی و یا ایجاد پیوندهای عاطفی است. این دو نوع هدیه از دو جهت، یعنی جایگاه و هدف با یک دیگر متفاوت است. هدیه اول معمولاً در میان خانواده ها جریان دارد ولی هدیه دوم در ادارات و دادگاهها، و هدف هدیه اول ایجاد انس و الفت و هدف هدیه دوّم حصول امر باطل و غیرقانونی است از آنجائی که هدیه مصانعه عموماً به قصد سوء استفاده و پایمال کردن حقوق دیگران و زیر پای گذاشتن قوانین اجتماعی است. طبع سلیم آن را نپذیرفته و نزد عقل و عرف اجتماع، قبیح و ناپسند است که روایات فراوانی در نهی و اجتناب ازآن وارد شده آن را سٌحت خوانده است. این کلمه و همچنین کلمه غلول که در بعضی از روایات وجود دارد حاکی از شدّت قباحت و حرمت آن است. بر اساس این روایات فقها حکم به حرمت این نوع هدیه نمودند و عموماً آن را رشوه و یا در حکم رشوه می دانند.
تفاوت هدیه مکافاه و مصانعه:
همانگونه که از تعاریف مذکور در قبل استنباط می شود، ماهّیت اصلی آنها با یکدیگر فرق دارد؛ زیرا در نوع اوّل هدف اصلی، استحکام پیوندها و روابط خانوادگی و ایجاد مهر و محبّت در بین اعضای خانواده است، در صورتی که درنوع دوم، هدف از هدیه دادن صرفاً سوء استفاده از مقام و مسئولیت و زیرپا گذاشتن قانون است.
در نوع اوّل هدیه تنها اختصاص به یک یا دو فرد و یا حداکثر یک یا دو خانواده دارد؛ زیرا ناظر به روابط خانوادگی است: در صورتی که در نوع دوّم با تمام حیثیت جامعه که قانون است روبرو می شود. زیرا تمام حیثیت و اعتبار هر جامعه ای به قانون او بستگی دارد. و مخدوش کردن آن و خیانت به آن خیانت به تک‏تک افراد جامعه است.
فرق دیگر این دو نوع هدیه، در این است که در نوع اوّل، هدیه با عنوان شخصیت و هویت اصلی، به فرد داده می شود و هیچگونه پست مقام منصب درآن دخالت ندارد؛ در صورتی که ماهّیت اصلی هدیه دوم به گونه ای است که تنها با عنوان مقام و مسؤلیت طرف، به او واگذار می شود.
بعبارت دیگر، هدیه برای منصب شخص داده می شود، نه برای شخص او و هر هدیه ای که برای منصب و مقام دولتی و با همین عنوان داده شود در نوع دوم قرار میگیرد و در شرع مقدس اسلام نیز نوع اوّل تشویق و ترغیب شده در حالی که از نوع دوم نهی گردیده است.
ج) هدیه برای خدا:
سومین هدیهای که میتوان از آن ذکر نمود، هدیه برای خداست که از هر جهت با اقسام دیگر متفاوت است. از مصادیق بارز این نوع، قربانی است که روز عید قربان در مراسم حج برای خدا قربانی می‏شود و از عباداتی محسوب میشود که قصد قربت در آن شرط است.
“قربانی کردن از عبادات است و واجب است در آن نیت و قصد قربت”
با این بیان اگر هدیه و قربانی، بدون قصد قربت انجام شود مجزی نخواهد بود.
این نوع هدیه کاملاً با انواع دیگر آن فرق دارد، زیرا صرفاً یک عمل عبادی است که از واجبات حج بشمار میرود و حاجیان با قربانی کردن شتر یا گاو و گوسفند که سنبلی از ایثار و فداکاری و از
جان گذشتگی است، انقیاد و بندگی خود را به پروردگار خویش ابراز می کنند.
بنابراین وجه مشخصه هدیه و ارتشاء در این است که ارتشاء برای حصول امر خارجی و عینی صورت می گیرد، ولی هدیه برای حصول امری درونی که محبت و دوستی است.
فرق دیگر ارتشاء و هدیه ضمان آنهاست که همه علما در مورد ارتشاء قائل به ضمان شدهاند و استدلال میکنند که چون ارتشاء عملی غیر شرعی است، در نتیجه موجب تملیک نمی گردد و مال رشوه در ملکیت رشوه گیرنده قرار نمیگیرد. و در این صورت است اگر در دست او تلف شود و از بین برود، ضامن است.
شهید ثانی میفرماید: اگر هدف از پرداخت چیزی رسیدن به پاسخ علمی باشد هدیه است، اما اگر برای رسیدن به قضاوت یا عمل کارمند باشد رشوه است.
محقق حلّی می فرماید: قدر ثابت همین است که رشوه حرام است و هدیه جایز.
]]>