3-، شهری، 5-، اجتماعی،، تهران،، 8-

خدماتی 2- محیط زیست 3- مسکن 4- امنیت 5- حمل و نقل
جدول 2-7- شاخص های کیفیت زندگی در شهر سائو کارلوس برزیل
معیار
شاخص های کیفیت زندگی
تجاری و خدماتی
تعداد شعب بانک ها، تعداد مراکز خرید روزانه، تعداد فروشگاه های بزرگ زنجیره ای، تعداد نانوایی، تعداد سالن های ورزشی و تفریحی، تعداد مدارس، تعداد کتابخانه ها، تعداد سالن های تئاتر، تعداد صندلی های سینما، تعداد رستوران، تعداد پزشک، تعداد آزمایشگاه های پزشکی، تعداد داروخانه و تعداد مهدکودک به ازای هر هزار نفر
محیط زیست
سرانه فضای سبز
کیفیت آب آشامیدنی
مسکن
درصد واحدهای مسکونی با آب آشامیدنی
درصد واحدهای مسکونی مجهز به سیستم دفع فاضلاب
ارزش هر متر مربع زمین
امنیت
تعداد جرایم مختلف به ازای هر هزار نفر جمعیت
تعداد سرقت های انجام شده از مکان های مختلف به ازای هر هزار نفر جمعیت
حمل و نقل
تعداد تصادف با وسایل نقلیه موتوری به ازای هر هزار نفر جمعیت
تعداد خطوط اتوبوسرانی در هر کیلومتر مربع
نرخ تراکم خیابان ها و جاده ها (طول خیابان/مساحت خیابان)
مأخذ: Mendes & Motizuki, 2001: 18
2-5-10-7- پورتو پرتغال
سانتوس و مارتینز در پژوهشی که به منظور نظارت بر کیفیت زندگی شهری در شهر پورتو انجام داده اند، برای کیفیت زندگی شهری در این شهر جنبه های زیر را تعریف کرده اند:
الف) جامعه: جمعیت، آموزش، ساختار فرهنگی، بهداشت، ایمنی، ناهنجاری های اجتماعی؛
ب) شرایط محیط زیست: فضای سبز، آب و هوا، صدا، کیفیت هوا، زیرساخت های اساسی؛
ج) وضعیت کالاهای اجتماعی: تسهیلات اجتماعی، تسهیلات ورزشی، تسهیلات آموزشی، تسهیلات اجتماعی و روانی، تحرک و پویایی، خرده فروشی؛
د) شرایط اقتصادی: درآمد و هزینه، بازار کار و بازار مسکن، مکانیزم اقتصادی (Santos & Martins, 2007: 421-422).
در پژوهشی دیگر که برای ارزیابی کیفیت زندگی در شهر پورتو با رویکرد ذهنی از 13 معیار استفاده شد که عبارتند از:
1- محیطی 2- شهرسازی 3- ارتباطات 4- فرهنگ 5- ورزش و تفریح 6- آموزش 7- بهداشت 8- خدمات اجتماعی 9- تجارت و خدمات 10- مسکن 11- امنیت شهری 12- فقر و محرومیت 13- رفتارهای اجتماعی و شهروندی

جدول 2-8- معیار و شاخص های کیفیت زندگی
معیار
شاخص ها
محیط زیست
1- فضای سبز
2- نظافت شهری
3- آلودگی (هوا، آب، صوتی)
شهرسازی
4- تراکم جمعیتی
5- کیفیت ساختمان ها و معماری شهری
ارتباطات
6- ترافیک
7- حمل و نقل عمومی
فرهنگ
8- تسهیلات فرهنگی
9- تفریحات فرهنگی
ورزش و تفریح
10- فضاهای گذران اوقات فراغت
11- تسهیلات ورزشی
آموزش
12- تسهیلات آموزش، کودکستان ها، مدارس
13- تسهیلات مربوط به تحصیلات عالی
بهداشت
14- بیمارستان ها (عمومی و خصوصی)، مراکز بهداشتی
خدمات اجتماعی
15- شیرخوارگاه ها، خانه سالمندان، مراکز تفریحی
تجارت و خدمات
16- تجارت و خدمات مرتبط به مردم
مسکن
17- خرید و فروش و اجاره
18- کیفیت و شرایط مسکن
امنیت شهری
19- جرم و جنایت، نا امنی شهری
فقر و محرومیت
20- فقر و محرومیت
رفتارهای اجتماعی و شهروندی
21- رفتار اجتماعی و شهروندی
مأخذ: Santos & et al, 2007: 56
2-5-10-8- تایپه تایوان
بررسی کیفیت زندگی در شهر تایپه، بر حسب میزان رضایتمندی مردم و بکارگیری شاخص های ذهنی در سال 2008 صورت گرفت. شاخص های ذهنی کیفیت زندگی شهر تایپه با الگوبرداری از شاخص های به کار گرفته شده در سنجش کیفیت زندگی ناحیه دیترویت آمریکا و بومی سازی سنجه ها با شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شهر ایجاد شدند.
جدول 2-9- شاخص های ذهنی بکار گرفته شده در ارزیابی کیفیت زندگی ذهنی ساکنان شهر تایپه
شاخص های ذهنی
متغیرهای مرتبط با شاخص های ذهنی
خدمات شهری
رضایت از نظافت خیابان ها و مکان های عمومی
رضایت از نگهداری خیابان
رضایت از نحوه جمع آوری زباله
رضایت از واحد همسایگی
رضایت از سهولت پیاده روی در خیابان ها و پارک ها
رضایت از آگاهی اجتماعی
رضایت از رابطه با همسایگان
رضایت از کیفیت خدمات حفاظتی
پایگاه اجتماعی
رضایت از جذابیت مکان زندگی
رضایت از خوانایی محل زندگی
رضایت از مناسب بودن مکان زندگی برای تربیت فرزندان
ارزیابی محیطی واحد همسایگی
رضایت از وسایل آسایش زیست
رضایت از حفاظت محیط خارج از واحد مسکونی
رضایت از شرایط عبور و مرور
رضایت از زیرساخت ها
وابستگی به محله
رضایت از مرکز شهری زیست پذیر
رضایت از شکوفایی اقتصادی و محیط شغلی و زندگی
رضایت از فرصت های تفریحی در شهر تایپه
رضایت از قابلیت اطمینان و امنیت حمل و نقل عمومی در شهر تایپه
مأخذ: Lee, 2008: 1212

جدول 2-10 جنبه هایی را که در پژوهش های مختلف در زمینه کیفیت زندگی شهری مشخص شده اند، نشان می دهد:
جدول 2-10- جنبه های مختلف کیفیت زندگی شهری
ردیف
محقق
خصوصیات و ویژگیهای بکار گرفته شده
1
Lui, 1976
1- اقتصادی، 2- سیاسی، 3- محیطی، 4- اجتماعی، 5- بهداشتی و آموزشی
2
Boyer & Savageau, 1981
1- آب و هوا، 2- مسکن، 3- بهداشت عمومی و محیطی، 4- جنایت، 5- حمل و نقل، 6- آموزشی، 7- هنر، 8- تفریح، 9- اقتصادی
3
Bolmquistetal & et al, 1988
Stover & Leven, 1992
1- میزان بارندگی، 2- میزان رطوبت، 3- درجه حرارت روزهای گرم، 4- درجه حرارت روزهای سرد، 5- سرعت باد، 6- گرمای آفتاب، 7- ساحل، 8- جنایات وحشیانه، 9- سرانه معلم به دانش آموز، 10- دامنه دید، 11- مشارکت موقتی، 12- تخلیه فاضلاب، 13- محل دفن زباله، 14- مکانهای با سرمایه بالا، 15- مکانهای برداشت، ذخیره و دفع زباله
4
Sufian, 1993
1- ایمنی عمومی، 2- هزینه غذا، 3- فضای زندگی، 4- استاندارد مسکن، 5- ارتباطات، 6- آموزش، 7- سلامت 8- صلح و آموزش، 9- جریان ترافیک، 10- تمیزی هوا
5
Human Dev. Index (UNDP, 1994)
1- زندگی مورد انتظار، 2- نرخ بیسوادی بزرگسالان، 3- متوسط قدرت خرید
6
Physical QOL Index (ICQOL, 1996)
1- مرگ و میر کودکان، 2- زندگی مورد انتظار، 3- نرخ بیسوادی بزرگسالان
7
Protassenko, 1997
1- درآمد ماهیانه هر فرد، 2- توزیع درآمد، 3- هزینه ماهیانه غذا
مأخذ: Ulengin et al, 2001: 362

نتیجه گیری
با توجه به توسعه برنامه ریزی ها، میزان رضایت از کیفیت زندگی در این فضاهای برنامه ریزی شده از اهمیت بسیار بالایی برخوردار می باشد در واقع جوهره اصلی کیفیت زندگی، تأمین و ارضای نیازهای مادی و معنوی انسان به طور توأمان است. به همین دلیل است که برنامه ریزی در راستای کیفیت زندگی مهم و ضروری به نظر می رسد. توجه به بهبود کیفیت زندگی باعث توسعه اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و کالبدی می شود. همانطور که ذکر شد تعاریف، دیدگاه ها و مدل های متعددی برای تشریح و تبیین ابعاد کیفیت زندگی ارائه شده است.
با توجه به مطالب ذکر شده در این فصل، می توان گفت که هنوز چارچوب مفهومی قابل قبول جهانی برای سنجش کیفیت زندگی و روش شناسی واحدی برای تعیین قلمروها و معرف های کیفیت زندگی وجود ندارد و انتخاب قلمروها و معرف های مربوط به هر قلمرو و روش سنجش کیفیت زندگی براساس اهداف مطالعه، قضاوت های شخصی محقق، ویژگیهای ناحیه مورد مطالعه و داده های در دسترس صورت می گیرد و تفاوت های عمده در روش های سنجش کیفیت زندگی به دلیل تفاوت در مقیاس، شاخص ها و قلمروهای زندگی است که در مطالعات گوناگون کیفیت زندگی مورد توجه قرار گرفته اند. لازم به ذکر است که دیدگاه مورد استفاده در پژوهش دیدگاه نیمه تجربی و رویکرد مورد استفاده، رویکرد ذهنی و ارزیابی کیفیت زندگی از دیدگاه ساکنان می باشد.

مقدمه
یکی از مهمترین مباحث هر پژوهشی، شناخت عرصه و ویژگی های منطقه مورد مطالعه در پژوهش می باشد که از طریق آن محقق می تواند یافته های نظری خود را در عرصه عملی بکار ببندد؛ چراکه از این طریق یافته های تجربی خود را به صورت مستند تبدیل خواهد کرد. پژوهش های میدانی با اتکا به آمار دقیق و مشاهدات عینی محقق، گویای مسائل بسیار مهمی هستند که می توانند ما را در راستای رسیدن به اهداف برنامه ریزی هدایت کنند. از این رو در فصل حاضر محدوده ی مورد مطالعه این تحقیق (منطقه 18 شهر تهران) از این طریق ویژگی های جمعیتی، اجتماعی، اقتصادی، صنعتی، سیاسی و خدماتی مورد بررسی قرار گیرد.
3-1- مشخصات کلی شهر تهران
شهر تهران، بین 34 دقیقه و 35 درجه تا 35 درجه و 59 دقیقه عرض شمالی و 51 درجه و 5 دقیقه تا 51 درجه و 53 دقیقه طول شرقی واقع شده است. این شهر از شمال به سلسله جبال البرز، از شرق به لواسانات و از غرب به کرج و از جنوب به ورامین محدود است. شهر تهران، از نظر تقسیمات اداری به 22 منطقه و 123 ناحیه و 374 محله تقسیم می شود (سالنامه آماری شهر تهران، 1390: 3). کلان شهر تهران، پایتخت 220 ساله با حدود 700 کیلومتر مربع مساحت است که با حریم آن در حدود دو هزار کیلومتر مربع مساحت و 8 میلیون نفر (به همراه شهرهای اقماری آن قریب 12 میلیون نفر) جمعیت دارد که قریب به 12 درصد جمعیت کل کشور را شامل می شود. فعالیت های اقتصادی در شهر تهران حدود 26 درصد کل تولید ناخالص داخلی کشور را به خود اختصاص داده است و این در حالی است که حدود 40 درصد امکانات آموزشی کشور و 25 درصد امکانات بهداشتی کشور در کلان شهر متمرکز شده است. موقعیت ویژه سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و جغرافیایی آن و تمرکز امکانات (در مقایسه با سایر نقاط کشور) سبب شده بسیاری از مردم کشور (برای کار، تحصیل، درمان، انجام امور اداری، خرید یا فروش کالا و تفریح) به این شهر آمده و تدریجاً ساکن شوند.
این کلان شهر با نیازهای زیاد و مسائل جاری و عمرانی خود تقریباً، توسط 25 سازمان و نهاد دولتی یا عمومی هدایت می شود. شهرداری تهران (در چارچوب راهبردهای ملی و محلی) متولی اصلی ساماندهی مسائل شهری و ارتقای مشارکت و رضایت شهروندان است و طبعاً اداره مطلوب این شهر، تنها با کلان نگری و هماهنگی مدیران ذی ربط همه دستگاه های اجرایی مقدور خواهد بود تا برای رعایت منافع عمومی و شهروند مداری، در بهبود امور شهر مشارکت نمایند (همان: مقدمه).

جدول 3-1- جمعیت و نرخ رشد مناطق 22 گانه شهر تهران در طی سالهای 1355 تا 1390
سال

منطقه
55
65
75
85
90
نرخ رشد

65-55
75-65
85-75
90-85
1
182883
216467
249676
372758
439467
1.7
1.44
4.09
3.35
2
220545
269482
458089
599915
632917
2.02
5.45
2.73
1.08
3
222007
217084
237301
284457
314122
0.2-
0.89
1.83
2
4
316904
479512
663166
813238
861280
4.23
3.3
2.06
1.15
5
67199
243824
427995
677569
793750
13.76
5.79
4.7
3.22
6
231683
258838
220231
217137
229980
1.1
1.6-
0.14-
1.16
7
327032
302217
300212
305240
309745
0.79-
0.07-
0.17
0.29
8
365516
346474
336474
378519
387118
0.53-
0.29-
1.18
0.45
9
200867
189805
173482
162158
158516
0.56-
0.9-
0.67-
0.45-
10
343551
311104
382308
315173
302852
0.99-
2.08
1.91-
0.79-
11
276712
247927
223965
269376
288884
1.09-
1-
1.86
1.41
12
301701
230657
189625
244190
240720
2.65-
1.94-
2.56
0.29-
13
209600
245447
266700
242575
276027
1.59
0.83
0.94-
2.62
14
398858
394111
450160
475520
484333
0.12-
1.34
0.55
0.37
15
420561
622517
649370
643029
638740
4
0.42
0.1-
0.13-
16
347535
289474
303410
290630
287803
1.8-
0.47
0.43-
0.2-
17
353428
287367
264300
255864
348589
2-
0.83-
0.32-
6.38
18
211606
296430
298600
317110
391368
3.43
0.07
0.6
4.3
19
140354
216318
227389
248315
244350
4.42
0.5
0.88
0.32-
20
255653
356079
379750
334867
340861
3.37
0.65
1.25-
0.36
21

188890
216970
157939
162681

1.4
3.13-
0.59
22
31162
56020
67230
105661
128958
6
1.84
4.62
4.07
مأخذ: صفاری زاده، 1391: 95
3-2- سابقه تاریخی و نحوه شکل گیری منطقه 18
هسته اولیه منطقه 18، روستایی به نام “یافت آباد” بوده که با مهاجرت روزافزون، توسعه و رشد یافته است. این منطقه از سال 1359 در اثر توسعه کالبدی شهر تهران به صورت یک منطقه مستقل، از مناطق مرکزی شهر تهران جدا گردید و موجودیت یافت. هسته های اصلی و اولیه سکونتی این منطقه شامل چندین محله شهری همچون تولیددارو، فردوس و هفده شهریور بوده است. در سال های بعد و در اثر توسعه شریان های اصلی منطقه، همچون بلوارهای معلم و الغدیر، به تعداد محلات منطقه افزوده شده است.
روستاهای این منطقه همچون روستاهای یافت آباد، شادآباد و سعید آباد قبل از انقلاب، جزء روستاهای آباد و پرجمعیت حاشیه شهر تهران به حساب می آمدند، که بعد از سال 1359 و با تعیین مرزهای محدوده منطقه 18 شهرداری تهران، هویتی شهری یافتند.
در سرشماری نفوس سال 1311، شهر تهران دارای حصاری هشت ضلعی بوده که در ادامه درونی این حصار مسیرهایی به سمت جنوب غرب وجود داشته که در واقع امکان ارتباط تهران را با استان مرکزی و جنوب کشور فراهم می ساخته است. این مسیر از گذشته به عنوان جاده ساوه

]]>